Masss mavı, te uroczne oczy

Faktycznie zaczyna się robić zimno; podobno powinnam mówić „świeżo” (serin), bo zimno dopiero przyjdzie, ale kiedy wieje wpełzający we wszystkie zakamarki  zachodni Lodos lub silny mroźny polarny Yıldız, nikt mnie nie przekona, że powinnam się cieszyć, bo przecież w Polsce jest zimniej. Nie cieszy mnie nieszczęście innych;) W Stambule temperatura rzadko spada poniżej zera, ale potrafi wiać z prędkością pokonującą wszelkie uszczelki w oknach i drzwiach, płaszcze, szaliki, czapki itd.  Poza tym pada; w sezonach deszczowych leje kilka razy w tygodniu, i często zima to takie rozpapciane, przemoczone, wietrzne +1.

W tym roku postanowiłam zainwestować w długie, nieprzemakalne obuwie, niekoniecznie kalosze, wybrałam się więc na rajd po sklepach. Kiedy wychodziłam z jednego ze sklepów – bodajże Beta – na korytarzu w outlet center 212 podbiegła do mnie młoda dziewczyna: Excuse me! Szybki przegląd, czy czegoś nie zostawiłam/niechcący nie wyniosłam, itp; „Your eyes are so beautifull!” powiedziała, i poszła. Thank you, so much, wymemrałam, ale zatkało mnie. Od razu przebudziła się we mnie konfabulacja: o co właściwie chodziło? Czy to jakieś tajne hasło w stylu „o której pociąg do Lublina”? Rzuciła na mnie urok?? „Musimy ci kupić nazar bondżu” – chroniące przed urokami niebieskie oko proroka – stwierdził mój towarzysz, dodając, że haha „masz swój gender”, widzisz podrywają cię dziewczyny.

Mam niebieskie oczy. Przypominam sobie o tym i uświadamiam, jak to może wyglądać dla innych, kiedy czasem widzę w metrobusie jakiegoś niebieskookiego/niebieskooką, często cudzoziemca. Gdy jakiś czas temu widziałam w tramwaju parę Niemców o janych blond włosach, jasnej skórze i oczach jak niezapominajki, nie mogłam przestać się gapić, takie to było niecodzienne zjawisko. Jednocześnie zrozumiałam, jak bardzo zmęczyły mnie wszechobecne brązy: ciemniejsza karnacja, piwne lub czarne oczy, ciemne włosy, gęste zarosty. Spojrzenie w czyjeś niebieskie oczy to dla mnie nie lada zaskoczenie, nie chodzę wszak z lusterkiem przed twarzą;)

Niebieskie oczy to nie cecha yabanci – zdarzają się Turcy lub Turczynki o niebieskich oczach i yabanci o zielonych i piwnych. Moje znajome cudzoziemki o piwnych oczach i ciemnych włosach są przeważnie rozpoznawane jako „obce”, tak jakby miały na czole wytatuowane „yabanci”. Jednak zdarza się, że nawet mnie ktoś zagada po turecku niczym lokalną: jak dojść dokądśtam, albo czy widzę cenę w sklepie, choć może to własnie test mający potwierdzić, czy rzeczywiście jestem yabanci. Zdarza się też, że odbieram na ulicy wypuszczone tajniackim syko-szeptem komentarze od mijających mnie ciemnych czarnowłoscyh ciemnookich facetów: mas mavi/çok mavi/ne güzel mavi itp. Mavi – czyli niebieskie, z różnymi dodatkami typu, ale…, bardzo…, ale ładne… . Jestem w pełni świadoma, że niekoniecznie o oczy może chodzić, a komentarz „masz oczy jak niebo” usłyszała nawet moja piwnookoa koleżanka. Jednak spostrzerzenie, że niebieskie jest ładne usłyszane od obcej kobiety, to trochę inna bajka, niekoniecznie komplement, a raczej pewnien klucz pokazujący popyt, podaż i deficyt.

Niebieskie oczy są także niepokojące. Jeśli niebieskie oko spojrzy na ciebie i będzie ci zazdrościć, może ci zaszkodzić. Urok może też wprawdzie rzucić zielone czy brązowe, ale niebieskie są szczególnie niebezpieczne. Dlaczego? Bo… hmm, Dlatego też niebieskie jest nazar bondżu, które cię chroni… na złe oczy działa jak lustrzana tarcza. Skąd taka logika? Może to tzw. magia sympatyczna, magiczne działanie poprzez podobne: ruch obrotowy w tańcu pomaga kręcić się ziemi, a odwiązywanie przyśpiesza poród, zatem niebieskie oko chroni przed swoim sobowtóem. To nie wyjaśnia jednak, dlaczego niebieskie jest niebezpieczne. W Polsce to życie królewskie, a tutaj, zauroczy?

Kiedy myślę o niebieskich oczach od razu przypomina mi się film „Niebieskoocy” pokazujący nagranie ćwiczenia antydyskryminacyjnego autorstwa Jane Elliott. Ćwiczenie, jak większość zadań współczesnej edukacji nieformalnej, niczym role play game polega na odtwarzaniu przydzielonych ról przez uczestników. W „Niebieskookich” krokiem pierwszym jest podział grupy ze względu na kolor oczu. Podczas gdy niebieskie trafiają do osobnego pokoju, brązy i zielenie przechodzą przyspieszoną lekcję rasizmu: uczą się, niebieskie oczy to oznaka niższości, słabości, prymitywizmu itd., a osoby z niebieskimi oczyma należy traktować w określony sposób zawierający notoryczne oskarżanie o niekompetencję argumentowane kolorem oczu, wykluczanie i wyśmiewanie. Podsumowaniem ćwiczenie jest wspólne zdefiniowanie cech i źródeł dyskryminacji, a na zakończenie uczestnicy dostają pakiet literatury dotyczącej rasizmu. Pewnie nie ma w tym logiki, ale dlaczego akurat niebieskie?

Reklamy

Autor: Eyen

Początki mojej etnograficznej przygody sięgają laboratorium etnograficznego na warszawskiej etnologii w ramach którego miałam szansę pojechać na pierwsze badania terenowe do zachodniej Macedonii. Przez kolejne lata byłam zaangażowana w badania dokumentujące relacje społeczne i etniczne na pograniczu macedońsko-albańskim oraz migrację z Macedonii do Włoch. Przez kilkanaście miesięcy mieszkałam w stolicy Macedonii, Skopje, jako stypendystka programu CEEPUS, oraz wolontariuszka programu Młodzież w Działaniu. Równolegle do antropologii ukończyłam magisterskie studia z ochrony środowiska w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i przez rok po obronie pracowałam jako koordynatorka projektu promującego recykling w jednym z Warszawskich stowarzyszeń. W styczniu 2011 dostałam się na studia doktoranckie jako stypendystka programu TUBITAK-BIDEB na uniwersytecie Yeditepe i przeprowadziłam się do Turcji. Moje badania dotyczyły tożsamości muzułmanów z zachodniej Macedonii w kontekście migracji i więzi z Turcją. Od roku 2017 kontynuuję studia na wydziale antropologii Uniwersytetu Oslo.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s