Köçek – taniec mężczyzn w spódnicach

Dzisiaj w drodze na przystanek natknęłam się na tancerzy köçek (wym. koczek). W okolicy w której mieszkam generalnie dzieją się ciekawe rzeczy – imprezy weselne i z okazji obrzezania, które organizuje się głównie latem i których część „dzieje się” na uliczkach pomiędzy kamienicami.

Nie wiem, z jakiej okazji ktś zaprosił dziś muzyków i tancerzy köçek. Fakt, że przed bramą do jednej z kamienic zaparkował minibus, z którego wysiedli muzykanci i tancerze i zaczęli tańczyć na ulicy dla zgromadzonych przezd bramą odświętnie ubranych mężczyzn. Niestety zdjęcia, które zrobiłam telefonem wyszły na tyle beznadziejne, że nie ma sensu ich wstawiać, dlatego polecam nagranie z youtuba, które zamieściłam powyżej. Tancerze, których widziałam, ubrani byli w białe koszule i długie kolorowe spódnice, w dłoniach mieli kastaniety, i tańczyli bardzo podbnie jak ci na nagraniu. Tak jak kiedyś, tańczyli  przy muzyce wykonywanej przy użyciu dużego bębna (davul). Stałam zapatrzona przez ładnych kilka minut!

Tradycja köçek wywodzi się z czasów Imperim Osmańskiego. Tancerze köçek byli szkoleni już jako małe, 6-7 letnie dzieci i po kilkuletnim treningu  występowali do momentu, w którym zaczynali nabierać zbyt „męskiego” wyglądu. Przeważnie przyszli tancerze wybierani byli spośród młodych chłopców rekrutowanych w ramach tak zwanego „levy of boys” – devşirme – systemie poboru młodych chłopców z niemuzułmańskich milletów do służby sułtana. Większość chłopaków zostawała janiczarami – żołnierzami – lecz co bystrzejsi mieli szansę na zdobycie wysokiej pozycji, na przykład wezyra bądź paszy.

Wracając do köçek, pokazy tańca odnotowano na terenie pałacu, w haremie, na początku XVI wieku. Około wieku XVII tancerze pojawiali się także w meyhane, miejsca wszak nieodpowiedniego dla kobiet (;) ) gdzie tańczyli dla mężczyzn raczących się winem, rakı i innymi trunkami.  Jak podaje Kayaranni (2004), było wiadome, że tancerze świadczą także usługi seksualne, dlatego wzbudzali podekscytowanie u mężczyzn. Imprezy z tancerzami, zakrapiane alkoholem, często kończyły się bójkami, dlatego pod koniec XIX wieku występy w meyhane zostały zabronione, a w miejsce tancerzy pojawiły się tancerki, któe grając na tamburynach i kastanietach imitowały tancerzy köçek (ibid.).

Samo słowo köçek oznacza „małe wielbłądziątko” a pochodzi z perskiego kuchak, które z kolei jest perską wersją tureckiego küçük – mały. Jednak jak podaje Kayranni (2004 za Janssen), we współczesnym języku tureckim słowo köçek używane jest także w odniesieniu do transwestyty lub transseksualisty. Osobiście jednak nie spotkałam się z tym słowem w takim kontekście.

Kastamonu widoczna w tytule nagrania to prowincja w północnej Turcji, słynna z köçek, którzy dziś są profesjonalnymi tancerzami wynajmowanymi na przeróżne imprezy, często wesela, obrzezania i inne uroczystości rodzinne. Tak jak widać na filmie, i jak widziałam dziś na ulicy, nie tańczą młodzi chłopcy, lecz dorośli mężczyźni, a jedyną pozstałością niegdysiejszego stroju köçek jest spódnica – założona z resztą na spodnie, co miałam okazję zobaczyć podczas piruetów;) – i kastaniety. Kayranni opisuje takie elementy tradycyjnego stroju tancerzy jak długa wyszywana, barwna szata i turban lub szarawary, koszula i krótka kamizelka.

Nikogo widok tancerzy nie dziwił, niektórzy patrzyli po prostu z zainteresowaniem dokładnie takim samym, z jakim obserwują wszelkie inne imprezy taneczne na ulicach.

Kayranni S. 2004. Dancing Fear and Desire: Race, Sexuality, and Politics in Middle Eastern Dance. Wilfrid Laurier University Press.

Reklamy

Autor: Eyen

Od kilku lat zajmuję się etnologią i antropologia Bałkanów, głównie Macedonii. W ramach laboratorium etnograficznego na warszawskiej etnologii prowadziłam badania terenowe o tematyce genderowej w zachodniej Macedonii. Następnie już w lipcu 2007 pojechałam do Włoch, by choć przez kilka dni poobserwować życie pechalbarów - migrantów z Macedonii. Równolegle, przez prawie dwa lata byłam zaangażowana w badania w ramach grantu MENiSW "Relacje społeczne i etniczne na pograniczu macedońsko-albańskim", pod przewodnictwem Karoliny Bielenin-Lenczowskiej. W lutym 2008 po raz piąty przyjechałam do Macedonii, tym razem na stypendium do Skopje, by przez kilka miesięcy choć trochę poznać "normalne", codzienne życie tego miasta. Prozaiczny brak czajnika elektrycznego, pralki, czy kulturowego nawyku picia herbaty posiadały swoisty urok i prowokowały, by poddawać w wątpliwość znaczenie słowa "powrót". Już w styczniu 2009 po raz kolejny pakowałam się do Skopje, tym razem na dziewięć miesięcy, jako przyszła wolontariuszka programu Młodzież w Działaniu. Pracując dla organizacji Kreaktiv, prowadziłam warsztaty z ekologii i rękodzieła, pracowałam z młodzieżą Romską i realizowałam projekt genderowego treningu w Skopje. W "międzyczasie", odwiedziłam Tiranę, Sarajevo, Sremski Karlovci... by za każdym razem tęsknić za Skopje. Równolegle do antropologii studiowałam także ochronę środowiska w warszawskiej sggw. Po kilku przerwach w studiowaniu, w grudniu 2010 w reszcie obroniłam mgr ze specjalizacji ochrona przyrody. Przez rok pracowałam jako koordynatorka projektu promującego recykling w jednym z dużych ngo-sów w Warszawie, po czym w styczniu 2011 dostałam się na studia doktoranckie w Stambule na uniwersytecie Yeditepe. Moje badania dotyczą współczesnych migracji z Macedonii do Turcji. Równolegle, współpracuję przy projekcie badającym ponadpaństwowe więzi łączące migranów Macedońskich we Włoszech... Od stycznia 2011 mieszkam w Stambule. Studiuję na studiach doktoranckich w instytucie Antropologii na Yeditepe University, prowadząc badania o trans-granicznych więziach pomiędzy Macedonią i Turcją (tak bardzo, bardzo ogólnie mówiąc;)). Od niedawna piszę bloga także o moich doświadczeniach z Turcji. Główny punkt podróży ciągle się przesuwa. Ima vreme.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s